รู้ชนิดสาย
แยก THW, CVV, NYY, VSF ตามโครงสร้าง ฉนวน และลักษณะการใช้งาน
เป้าหมายการอบรม
ให้ช่างสามารถเลือกชนิดสายไฟและท่อร้อยสายไฟให้เหมาะกับงาน เข้าใจข้อจำกัดเบื้องต้น และคุยงานกับวิศวกรหรือผู้ควบคุมงานได้ตรงกัน
อ่านค่ากระแส
เข้าใจว่าขนาดสายสัมพันธ์กับกระแสโหลด แต่ต้องเผื่อปัจจัยลดทอนเสมอ
เลือกท่อ
เปรียบเทียบ EMT, IMC, PE จากความแข็งแรง พื้นที่ใช้งาน และการป้องกัน
ติดตั้งครบระบบ
รู้หน้าที่ของ lock nut, bushing, connector, LB box, elbow และ clamp
ชนิดสายไฟและการใช้งาน
สายแต่ละชนิดเหมาะกับงานต่างกัน สิ่งที่ต้องดูคือจำนวนแกน ฉนวน เปลือกหุ้ม ความอ่อนตัว และสภาพแวดล้อมที่ติดตั้ง
THW
สายทองแดงแกนเดี่ยว ฉนวน PVC ใช้เดินในท่อร้อยสาย รางเดินสาย และงานเมน/วงจรย่อยทั่วไป
CVV
สายหลายแกนมีเปลือกหุ้ม เหมาะกับงานควบคุม สัญญาณไฟฟ้า และวงจร control ที่ต้องรวมหลาย core
NYY
สายไฟฟ้ากำลังมีเปลือกนอกแข็งแรง ใช้ภายใน/ภายนอกอาคาร และงานที่ต้องการความทนทานมากกว่า THW
VSF
สายอ่อนแกนฝอย ฉนวน PVC ใช้กับอุปกรณ์ไฟฟ้า ตู้คอนโทรล จุดต่อที่ต้องการความยืดหยุ่น
ตารางขนาดสายไฟและอัตราทนกระแส
ค่าด้านล่างใช้เป็นตัวอย่างสำหรับการอบรมและประเมินเบื้องต้น ไม่ใช่ค่ารับรองสำหรับออกแบบขั้นสุดท้าย
| ขนาดสาย (sq.mm.) | THW เดินในท่อ (A) | NYY 1C/หลายแกน (A) | CVV Control (A) | VSF สายอ่อน (A) | หมายเหตุการใช้งาน |
|---|---|---|---|---|---|
| 1.5 | 15 | 14 | 12 | 12 | แสงสว่างทั่วไป |
| 2.5 | 21 | 20 | 18 | 18 | เต้ารับทั่วไป/โหลดเบา |
| 4 | 28 | 27 | 25 | 25 | โหลดกลาง/วงจรย่อย |
| 6 | 36 | 34 | 32 | 32 | โหลดกลาง/ตู้ย่อย |
| 10 | 50 | 47 | 45 | 45 | เมนย่อย/โหลดเฉพาะ |
| 16 | 68 | 64 | - | - | เมนตู้ย่อย |
| 25 | 89 | 84 | - | - | เมนกำลัง |
| 35 | 110 | 103 | - | - | เมนกำลัง |
| 50 | 134 | 126 | - | - | Feeder |
| 70 | 171 | 161 | - | - | Feeder ขนาดใหญ่ |
| 95 | 207 | 195 | - | - | งานเมนขนาดใหญ่ |
| 120 | 239 | 225 | - | - | งานเมนขนาดใหญ่ |
ก่อนนำไปใช้จริงต้องตรวจสอบมาตรฐาน วสท./IEC/NEC, วิธีเดินสาย, จำนวนสายรวมในท่อ, อุณหภูมิ, ชนิดฉนวน, rating breaker และข้อมูลผู้ผลิตทุกครั้ง
ชนิดท่อร้อยสายไฟและการใช้งาน
ท่อช่วยป้องกันสายไฟจากแรงกระแทก ความชื้น สารเคมี และช่วยจัดแนวระบบให้ตรวจสอบได้ง่าย
EMT
ท่อเหล็กบาง น้ำหนักเบา ดัดง่าย เหมาะกับงานภายในอาคาร พื้นที่แห้ง และแนวเดินสายที่ต้องการความเรียบร้อย
- นิยมใช้กับระบบไฟฟ้าอาคาร
- ต้องใช้อุปกรณ์ connector/coupling ให้เหมาะกับท่อ
IMC
ท่อเหล็กหนากว่า EMT แข็งแรงกว่า เหมาะกับพื้นที่เสี่ยงกระแทก งานภายนอกบางลักษณะ และงานที่ต้องการความทนทานสูง
- ป้องกันเชิงกลได้ดีกว่า EMT
- น้ำหนักมากกว่าและติดตั้งยากกว่า
PE
ท่อพลาสติกโพลีเอทิลีน ยืดหยุ่น ทนความชื้น เหมาะกับงานฝังดินหรือพื้นที่ที่ต้องการท่ออ่อนตามแนวโค้ง
- ควรเลือกชั้นคุณภาพตามงาน
- ระวังความร้อน แสงแดด และแรงกดทับตามสเปกผู้ผลิต
ตารางจำนวนสายไฟที่ร้อยได้กับท่อแต่ละขนาด
ตารางนี้เป็นตัวอย่างสำหรับสาย THW แกนเดี่ยวในท่อ โดยประมาณจากแนวคิดพื้นที่บรรจุสาย ไม่เกินระดับที่เหมาะสมสำหรับการดึงสายและระบายความร้อน
| ขนาดท่อ EMT | 1.5 sq.mm. | 2.5 sq.mm. | 4 sq.mm. | 6 sq.mm. | 10 sq.mm. | 16 sq.mm. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1/2" (15 mm) | 7 | 5 | 4 | 3 | 1 | - |
| 3/4" (20 mm) | 12 | 9 | 7 | 5 | 3 | 2 |
| 1" (25 mm) | 20 | 15 | 11 | 8 | 5 | 4 |
| 1-1/4" (32 mm) | 34 | 25 | 19 | 14 | 9 | 7 |
| 1-1/2" (40 mm) | 48 | 36 | 27 | 20 | 13 | 10 |
| 2" (50 mm) | 78 | 58 | 44 | 32 | 21 | 16 |
| ขนาดท่อ | 1.5 sq.mm. | 2.5 sq.mm. | 4 sq.mm. | 6 sq.mm. | 10 sq.mm. | 16 sq.mm. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| IMC 1/2" (15 mm) | 6 | 4 | 3 | 2 | 1 | - |
| IMC 3/4" (20 mm) | 11 | 8 | 6 | 4 | 3 | 2 |
| IMC 1" (25 mm) | 18 | 13 | 10 | 7 | 5 | 3 |
| IMC 1-1/4" (32 mm) | 31 | 23 | 17 | 13 | 8 | 6 |
| IMC 1-1/2" (40 mm) | 44 | 33 | 25 | 18 | 12 | 9 |
| IMC 2" (50 mm) | 72 | 54 | 41 | 30 | 20 | 15 |
| PE 20 mm | 10 | 7 | 5 | 4 | 2 | 1 |
| PE 25 mm | 17 | 12 | 9 | 7 | 4 | 3 |
| PE 32 mm | 29 | 22 | 16 | 12 | 8 | 6 |
ถ้ามีสายหลายวงจรในท่อเดียวกัน ต้องตรวจ derating factor และเลือกขนาดท่อให้เหลือพื้นที่สำหรับดึงสาย ไม่ควรอัดสายจนเต็มท่อแม้จำนวนจะดูใส่ได้
อุปกรณ์ประกอบท่อร้อยสายไฟ
อุปกรณ์ประกอบแต่ละชิ้นมีหน้าที่เฉพาะในการยึด ต่อ ป้องกันคมท่อ และช่วยให้ดึงสายได้สะดวกขึ้น การเลือกผิดชนิดอาจทำให้ท่อหลวม ฉนวนสายเสียหาย หรือซ่อมบำรุงยาก
Lock Nut ตัวล็อกเกลียว
น็อตบางทรงหกเหลี่ยมหรือทรงกลม ใช้ขันล็อก connector หรือปลายท่อเกลียวเข้ากับกล่องไฟ ตู้ไฟ และ junction box ให้แน่น ไม่ให้ขยับหรือหลุดเมื่อมีแรงดึงสายหรือแรงสั่นสะเทือน
- การใช้งานหลัก
- ใช้ด้านในกล่องไฟหรือตู้ไฟ โดยขันเข้ากับเกลียว connector หลังสอดผ่านรู knock-out แล้วล็อกให้แน่นกับผนังกล่อง
- ข้อควรระวัง
- เลือกขนาดให้ตรงกับ connector และท่อ เช่น 1/2", 3/4", 1" ขันให้แน่นแต่ไม่บิดกล่องเสียรูป และควรตรวจให้ไม่มีคมบาดสายบริเวณรูเข้า
- งานที่พบบ่อย
- จุดเข้าตู้ MDB/DB, กล่องพักสาย, กล่องสวิตช์ และกล่องอุปกรณ์ปลายทาง
Bushing กันคมท่อ
ปลอกสวมปลายท่อหรือปลาย connector เพื่อทำขอบทางเข้าสายให้เรียบ ป้องกันฉนวนสายถูกคมท่อบาดระหว่างดึงสายและระหว่างใช้งาน โดยเฉพาะจุดที่มีสายขนาดใหญ่หรือมีการขยับของสาย
- การใช้งานหลัก
- ติดที่ปลายท่อเข้าตู้ กล่องพักสาย หรือจุดที่สายโผล่ออกจากท่อ เพื่อให้สายสัมผัสกับผิวเรียบแทนขอบโลหะคม
- ชนิดที่ใช้
- มีทั้งพลาสติก โลหะ และชนิดมี grounding lug สำหรับงานที่ต้องการต่อสายดินตามข้อกำหนด
- ข้อควรระวัง
- ต้องใส่หลังลบคมปลายท่อแล้ว และต้องเลือกขนาดให้แน่นพอดีกับท่อ ไม่หลวมจนหลุดตอนดึงสาย
Coupling ข้อต่อตรง
อุปกรณ์ต่อท่อสองท่อนให้เป็นแนวเดียวกัน ใช้เมื่อความยาวท่อไม่พอหรือต้องต่อช่วงท่อให้ต่อเนื่อง มีทั้งแบบ set-screw, compression และแบบเกลียวตามชนิดท่อ
- การใช้งานหลัก
- ต่อ EMT กับ EMT, IMC กับ IMC หรือท่อชนิดเดียวกันให้แน่นและตรงแนว ลดช่องว่างที่อาจทำให้สายโดนคมท่อ
- การเลือกใช้
- งานภายในอาคารมักใช้ set-screw coupling กับ EMT ส่วนพื้นที่ชื้นหรือภายนอกควรใช้ชนิด compression หรือชนิดที่ระบุว่าสามารถกันสภาพแวดล้อมได้
- ข้อควรระวัง
- ต้องสอดท่อให้สุดระยะทั้งสองด้าน ขันสกรูหรือ compression nut ให้แน่น และไม่ใช้ coupling แทนกล่องพักสายเมื่อแนวท่อยาวหรือมีโค้งมาก
LB Box กล่องดึงสาย
Conduit body รูปตัว L พร้อมฝาเปิด ใช้เปลี่ยนทิศทางท่อ 90 องศาและเป็นช่องเปิดสำหรับช่วยดึงสาย ตรวจสาย หรือซ่อมบำรุงในภายหลัง เหมาะกับจุดเลี้ยวที่ดึงสายยาก
- การใช้งานหลัก
- ติดตั้งในแนวท่อที่ต้องเปลี่ยนทิศ เช่น แนวผนังขึ้นฝ้า แนวดิ่งเข้าตู้ หรือจุดเดินท่ออ้อมมุมอาคาร
- ข้อดี
- เปิดฝาเพื่อช่วยดึงสายได้ ลดแรงดึงและลดโอกาสฉนวนถลอกเมื่อเทียบกับการดึงผ่านโค้งยาวหลายจุดโดยไม่มีจุดพัก
- ข้อควรระวัง
- ต้องเว้นพื้นที่ให้เปิดฝาได้จริงหลังติดตั้ง ห้ามฝังปิดจนเข้าถึงไม่ได้ และต้องเลือก gasket/ฝาให้เหมาะกับพื้นที่เปียกหรือภายนอก
Elbow ข้องอท่อ
ข้อต่อโค้งใช้เปลี่ยนทิศทางแนวท่อ เช่น 45 องศาหรือ 90 องศา ช่วยให้เดินท่อเข้ามุมหรือหลบสิ่งกีดขวางได้เรียบร้อย โดยต้องคุมรัศมีโค้งให้ดึงสายได้สะดวก
- การใช้งานหลัก
- ใช้ในจุดเปลี่ยนแนวท่อที่ไม่ต้องการช่องเปิดตรวจ เช่น มุมผนัง มุมเพดาน หรือจุดหลบโครงสร้าง
- การเลือกใช้
- ควรเลือก elbow ที่ชนิดและขนาดตรงกับท่อ EMT/IMC หรือใช้การดัดท่อด้วย bender ตามมาตรฐานงานติดตั้ง
- ข้อควรระวัง
- ไม่ควรมีโค้งรวมมากเกินไปในช่วงดึงสายเดียวกัน หากมีหลายโค้งควรเพิ่มกล่องพักหรือ LB box เพื่อลดแรงดึงและป้องกันสายเสียหาย
Handy Box กล่องอุปกรณ์
กล่องเหล็กทรงแคบ ใช้เป็นจุดติดตั้งอุปกรณ์ปลายทาง เช่น สวิตช์ เต้ารับ จุดต่อสาย หรือจุดพักสายขนาดเล็ก เหมาะกับงานเดินท่อลอยที่ต้องการกล่องรับอุปกรณ์บนผนังหรือโครงสร้าง
- การใช้งานหลัก
- ใช้รับปลายท่อ EMT/IMC เข้ากล่อง แล้วติดตั้งสวิตช์ เต้ารับ ฝาครอบ หรือ terminal ภายในตามแบบงาน
- จุดเด่น
- ขนาดกะทัดรัด ติดตั้งง่าย เหมาะกับพื้นที่แคบ มี knock-out รอบกล่องให้เลือกตำแหน่งเข้าท่อได้หลายด้าน
- ข้อควรระวัง
- พื้นที่ภายในจำกัด ไม่ควรยัดสายหรือข้อต่อมากเกินไป ต้องใส่ bushing/connector ให้เรียบร้อย และเลือกฝาครอบให้ตรงกับอุปกรณ์ที่ติดตั้ง
Square Box กล่องพักสาย
กล่องเหล็กสี่เหลี่ยมขนาดใหญ่กว่า handy box ใช้เป็นกล่องพักสาย จุดรวมท่อ จุดแยกวงจร หรือจุดต่อสายที่ต้องการพื้นที่ภายในมากขึ้น เหมาะกับงานที่มีท่อเข้าหลายทิศทาง
- การใช้งานหลัก
- ใช้เป็น junction box สำหรับต่อสาย แยกสาย หรือเปลี่ยนทิศทางแนวท่อ โดยสามารถเปิดฝาเพื่อตรวจสอบและบำรุงรักษาได้
- จุดเด่น
- มีพื้นที่ภายในมากกว่า handy box รองรับสายหลายเส้นหรือหลายวงจรได้ดีกว่า และมี knock-out หลายตำแหน่งสำหรับต่อท่อเข้าออก
- ข้อควรระวัง
- ต้องคำนวณ box fill ไม่ให้จำนวนสายและข้อต่อแน่นเกินไป ต้องติดตั้งฝาปิดทุกครั้ง และต้องให้ตำแหน่งกล่องเข้าถึงได้หลังปิดฝ้าหรือผนัง
อุปกรณ์ Wire Way และ Ladder
อุปกรณ์กลุ่มนี้ใช้รองรับและจัดแนวสายไฟจำนวนมาก เหมาะกับแนวเมน แนวห้องไฟฟ้า ห้องเครื่อง shaft อาคาร และพื้นที่ service ที่ต้องตรวจสอบหรือปรับปรุงระบบได้ในอนาคต
Wire Way รางเดินสายมีฝาปิด
รางเหล็กหรือรางโลหะมีฝาปิด ใช้จัดเก็บและป้องกันสายไฟหลายเส้นในแนวเดียวกัน เหมาะกับงานที่ต้องการเดินสายเป็นระเบียบ เปิดฝาตรวจสอบได้ และมีการแยกสายเข้าออกหลายจุด
- การใช้งานหลัก
- ใช้เดินสายเมนย่อย สายควบคุม หรือสายภายในห้องไฟฟ้า ห้องเครื่อง และแนวเหนือฝ้า โดยเฉพาะช่วงที่มีสายจำนวนมากก่อนแยกเข้าตู้หรืออุปกรณ์
- จุดเด่น
- เปิดฝาเพื่อเพิ่มสาย ตรวจสาย หรือซ่อมบำรุงได้ง่ายกว่าการร้อยสายในท่อ เหมาะกับแนวเดินสายที่ต้องการความเรียบร้อยและรองรับการปรับเปลี่ยนในอนาคต
- ข้อควรระวัง
- ต้องเลือกขนาดรางให้เหมาะกับจำนวนสายและการระบายความร้อน ต้องยึด support ให้แข็งแรง ฝาปิดต้องครบ และควรลบคมหรือใส่ bushing/grommet ตรงจุดสายเข้าออก
Ladder รางบันไดสายไฟ
รางบันไดสำหรับรองรับสายไฟหรือสายเคเบิลขนาดใหญ่ มีราวด้านข้างและขั้นรับน้ำหนักเป็นช่วง ๆ ใช้กับแนวเดินสายหลักที่มีสายจำนวนมากหรือสายขนาดใหญ่
- การใช้งานหลัก
- ใช้เดินสาย feeder, สายเมน, สาย power cable หรือสายระบบที่ต้องลากเป็นระยะยาวในห้องไฟฟ้า shaft อาคาร โรงงาน และพื้นที่ service
- จุดเด่น
- รับน้ำหนักสายได้ดี ระบายอากาศได้มากกว่า wire way และมองเห็นแนวสายเพื่อจัดระเบียบ ตรวจสอบ หรือผูกสายด้วย cable tie/cleat ได้สะดวก
- ข้อควรระวัง
- ต้องตรวจ load rating, ระยะ support, รัศมีโค้งของสาย และการต่อ bonding/grounding ของรางโลหะ ควรใช้ cover เพิ่มในพื้นที่ที่ต้องป้องกันฝุ่น น้ำหยด หรือวัตถุตกใส่สาย
ตัวอย่างการติดตั้ง
Checklist สำหรับช่างก่อนติดตั้ง
ใช้เป็นรายการคุยหน้างานก่อนเริ่มร้อยสายและก่อนปิดฝ้า/ปิดผนัง
- 1ตรวจชนิดสายให้ตรงแบบและสเปก เช่น THW ใช้เดินในท่อ, NYY ใช้กับงานที่ต้องการเปลือกหุ้มแข็งแรง, CVV ใช้ control, VSF ใช้สายอ่อนในจุดเหมาะสม
- 2ตรวจขนาดสายกับ breaker และโหลดจริง ไม่ใช้ตารางกระแสโดยไม่ดู derating และวิธีเดินสาย
- 3ตรวจขนาดท่อก่อนดึงสาย ต้องเหลือพื้นที่พอ ไม่ดึงสายจนฉนวนถลอกหรือท่อแน่นเกิน
- 4ปลายท่อต้องใส่ bushing หรือทำขอบให้เรียบร้อย จุดต่อเข้ากล่องต้องมี lock nut/connector ที่แน่น
- 5จัดแนวท่อให้มี support ตามระยะเหมาะสม ลดจุดหักมุม และใส่ LB box หรือกล่องพักเมื่อแนวเดินสายดึงยาก
- 6แยกวงจรกำลัง วงจร control และสัญญาณตามข้อกำหนดโครงการ ลดสัญญาณรบกวนและเพิ่มความปลอดภัย